Ultrazvuk dojke i elastografija promena u dojci

Zašto su preventivni pregledi važni za sve žene

Epidemiološke studije su definisale osnovne faktore rizika za karcinom dojke, ali je za praksu ključna činjenica da preko 70% novootkrivenih pacijentkinja ne pripada grupama sa povišenim rizikom. Zato se periodični preventivni pregledi preporučuju celoj ženskoj populaciji, u okviru skrining programa.

U faktore rizika spadaju: pol, genetski faktori, benigne promene na dojkama, rana prva menstruacija i kasna menopauza, telesna visina i težina, izloženost jonizujućem zračenju i hemijskim agensima, zagađenje životne sredine, rađanje i dojenje, upotreba kontraceptivnih pilula, lečenje neplodnosti, pušenje, fizička aktivnost i geografsko područje.

Kako se dijagnostika promena u dojci sprovodi

Dijagnostika promena u dojci obuhvata tri celine:

• Klinički pregled: razgovor o tegobama i istoriji bolesti, pa fizikalni pregled. Najmanje je precizan, ali daje podatke koji upotpunjuju sliku o problemu.
• Radiološka (imidžing) dijagnostika: ultrazvučni pregled dojki, kolor dopler suspektnih promena, elastografska procena uočenih promena, mamografija, a po potrebi i CT ili magnetna rezonanca.
• Histopatološka dijagnostika: konačna i najpreciznija, i prethodi odluci o daljem lečenju.

Ultrazvučni pregled dojki

Pregled se izvodi linearnom sondom frekvencije 7,5 MHz, uz opcionu upotrebu kolor doplera. Pacijentkinja leži na leđima sa rukama podignutim iznad glave, a pregledaju se svi kvadranti dojke, najčešće radijalnom tehnikom od periferije prema mamili, uz obavezan pregled regionalnih limfnih žlezda.

Senzitivnost pregleda kreće se od 68 do 98%, dok specifičnost u razlikovanju solidnih od cističnih promena iznosi preko 98%. Ultrazvuk je pouzdaniji od mamografije u otkrivanju više žarišta u dojci i precizno određuje veličinu promene, a ima važnu ulogu i pri biopsiji i lokalizacionim procedurama.

Ograničenje ultrazvuka je niža specifičnost, jer se ultrazvučne karakteristike benignih i malignih promena delimično preklapaju.

Šta elastografija dodaje pregledu

Zbog ograničenja fizikalnog pregleda, mamografije i ultrazvuka, a uz potrebu da se maligna bolest ne previdi u ranom stadijumu, deo biopsija se radi bez potrebe: karcinom se nalazi u samo 10 do 30% urađenih biopsija dojke.

Elastografija se zasniva na kvantitativnoj i kvalitativnoj proceni elastičnosti tkiva. Već dugo je poznato da je većina malignih tumora tvrđa, veće tkivne gustine i manje stišljiva od normalnog i benignog tkiva, i upravo tu razliku metoda koristi.

Procena tvrdoće se odvija u tri koraka:

1. Ekscitacija: primena pritiska na tkivo.
2. Akvizicija: beleženje signala nastalog deformacijom tkiva pod pritiskom.
3. Analiza: procena stišljivosti tkiva na osnovu širenja pritiska kroz njega.

Softver aparata kvantifikuje elastografske osobine tkiva, upoređuje ih sa normalnim tkivom i prikazuje grafički. Pri tome se ne analizira jedna slika, nego stotine preseka, u nekoliko sekundi, pa se dobija srednja vrednost na velikom broju uzoraka, što zaključak čini pouzdanijim.

Ista tehnika se primenjuje i u pregledu jetre, štitne žlezde, jajnika, materice i mekih tkiva. Treba imati u vidu i da oko 10% malignih tumora dojke odstupa od pravila da su tvrđi i manje stišljivi od benignih promena; u takvim situacijama se koriste druge dijagnostičke metode.

BI-RADS klasifikacija nalaza

Nalaz na dojkama se opisuje po BI-RADS klasifikaciji, koja ga svrstava u jednu od sledećih kategorija:

• BI-RADS 0: nedovoljno jasan nalaz, potrebne su dodatne dijagnostičke procedure.
• BI-RADS 1: normalan nalaz, bez promena.
• BI-RADS 2: prisutne benigne promene.
• BI-RADS 3: verovatno benigne promene, uz kontrolu na svakih šest meseci.
• BI-RADS 4: promene sa manjom verovatnoćom maligniteta; deli se na 4A, 4B i 4C prema riziku, a zahteva mamografiju, magnetnu rezonancu i biopsiju.
• BI-RADS 5: promena visoko suspektna na malignitet, iznad 95%, zahteva biopsiju.
• BI-RADS 6: histopatološki potvrđena maligna promena.

Literatura: Magdalena R. Radović, Uporedna analiza mamografije, ultrasonografije i ultrazvučne elastografije u razlikovanju lezija u dojkama, doktorska disertacija, Beograd, 2016.